192.168.1.0/24 yazısını herkes görür, çoğu kişi “254 cihaz sığar” der ve geçer. Ama o /24’ün ne anlattığını bilmek, ağ planlarken alacağınız en pahalı kararı doğru vermenizi sağlar — çünkü adres planı, sonradan düzeltmesi en zor şeylerden biridir.
Adresin iki parçası
Bir IPv4 adresi 32 bittir ve iki bölümden oluşur: ağ kısmı ve konak kısmı. Ağ kısmı hangi ağda olduğunuzu, konak kısmı o ağdaki hangi cihaz olduğunuzu söyler.
Bu ikisini ayıran şey maskedir. /24 demek, “ilk 24 bit ağ kısmıdır” demektir. Geriye 8 bit kalır, o da konaklar içindir.
Aynı maske eski gösterimle 255.255.255.0 diye de yazılır. İkisi aynı şeydir: 24 tane 1, ardından 8 tane 0.
Kaç adres sığar
Konak kısmında kalan bit sayısı adres sayısını belirler: 2 üzeri o sayı.
/24 → 8 bit → 256 adres. Ama bunların ikisi konağa verilemez: en küçüğü ağ adresi, en büyüğü yayın adresidir. Geriye 254 kalır.
Kural her önek için aynıdır:
| Önek | Toplam | Kullanılabilir |
|---|---|---|
| /24 | 256 | 254 |
| /25 | 128 | 126 |
| /26 | 64 | 62 |
| /27 | 32 | 30 |
| /28 | 16 | 14 |
| /30 | 4 | 2 |
/30, iki yönlendirici arasındaki bağlantılar için klasiktir: tam iki adres. /31 ise özel bir durumdur — noktadan noktaya bağlantılarda iki adresin ikisi de kullanılabilir, çünkü orada yayın adresine gerek yoktur.
Bu hesabı elle yapmak yerine alt ağ hesaplayıcı aracına adresi girip aralıkları görebilirsiniz.
Neden bölünür
Tek bir büyük ağ kurup her cihazı içine atmak teknik olarak mümkündür. Yapılmamasının üç nedeni vardır.
Yayın alanı. Aynı alt ağdaki her yayın, oradaki tüm cihazlara ulaşır. Alan büyüdükçe bu trafik gereksiz yük olur.
Güvenlik. Alt ağlar arasındaki trafik yönlendiriciden geçer; yönlendiricide kural yazabilirsiniz. Aynı alt ağdaki iki cihaz arasına kural koyamazsınız. Sunucuları, kullanıcıları ve misafirleri ayırmanın temeli budur.
Arıza yalıtımı. Bir alt ağdaki sorun, diğerlerine yayılmadan sınırlanır.
Bölmenin mantıksal karşılığı VLAN’dır; kaç tane gerektiği VLAN tasarımı rehberinde, kavramın kendisi VLAN nedir yazısında.
CIDR: sabit sınıfların sonu
Eskiden adresler A, B, C sınıflarına ayrılırdı ve maske adresin ilk baytından anlaşılırdı. Bu düzen israfçıydı: 300 cihaz için B sınıfı almak, 65 bin adresin çöpe gitmesi demekti.
CIDR bu sınıfları kaldırdı. Artık maskeyi ihtiyaca göre seçersiniz — /22, /27, ne gerekiyorsa. Bugün gördüğünüz / gösterimi bu esnekliğin sonucudur.
CIDR ayrıca birleştirmeyi getirdi: bitişik alt ağlar tek bir daha büyük önekle ifade edilebilir. Bu, yönlendirme tablolarını ve güvenlik duvarı kurallarını kısaltır. Elinizdeki dağınık listeyi sadeleştirmek için CIDR birleştirici aracını kullanabilirsiniz.
Özel adres blokları
İç ağlarda internete çıkmayan üç blok kullanılır: 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16. Bunlar internette yönlendirilmez; dışarı çıkmak için adres çevirisi gerekir.
Blok seçimi önemsiz görünür ama değildir. 192.168.1.0/24 her ev yönlendiricisinin öntanımlısıdır; VPN ile bağlanan bir kullanıcının evindeki ağ ile ofis ağı aynı olduğunda çakışma yaşanır ve trafik yanlış yere gider. Kurumsal ağlarda alışılmadık bir blok seçmek bu sorunu baştan keser.
Çevirinin nasıl çalıştığı NAT nedir yazısında.
Maskeyi okumanın kısa yolu
Bir adresin hangi ağa ait olduğunu kafadan bulmak için tüm maskeyi ikiliye çevirmek gerekmez. Yalnızca maskenin “kırıldığı” bayta bakmak yeter.
/26 örneğinde ilk 24 bit tamdır, dördüncü baytta 2 bit kalır. O baytın adım aralığı 256 − 192 = 64’tür. Yani ağlar 0, 64, 128, 192 diye ilerler. Elinizdeki adres 192.168.1.100 ise, 64 ile 128 arasında kaldığı için ağı 192.168.1.64/26, yayın adresi 192.168.1.127’dir.
Aynı yöntem her önek için çalışır: /27 için adım 32, /28 için 16, /25 için 128. Bu dört sayıyı akılda tutmak, sahada hesap makinesi açmadan iş görmenizi sağlar.
Yaygın maske değerleri şunlardır: 128, 192, 224, 240, 248, 252. Hepsi ikilide soldan dolan bitlerdir.
Plan yaparken
Alt ağ boyutunu bugünkü cihaz sayısına göre seçmek yaygın bir hatadır. Büyüme payı, misafir cihazlar ve geçici artışlar hesaba katılmalıdır — ama abartmak da maliyetlidir, çünkü kullanılmayan adresler planı karmaşıklaştırır.
Pratik yaklaşım: alt ağları rolüne göre boyutlandırın ve blokları anlamlı sınırlarda başlatın. Böylece güvenlik duvarı kuralları tek satıra sığar. Yaklaşımın bütünü IP adres planı rehberinde, DHCP havuzunun bu plana nasıl oturduğu DHCP kapsam planlayıcı aracında.
Kısaca
Maske, adresin nerede biteceğini söyleyen bir çizgidir. Çizgiyi sağa kaydırırsanız daha çok ama daha küçük ağ, sola kaydırırsanız daha az ama daha büyük ağ elde edersiniz. Planı yaparken sorulacak soru “kaç cihaz var” değil, “hangi grupları birbirinden ayırmak istiyorum” olmalıdır.